Научното списание Современа филологија (СФ) е меѓународно електронско списание со двојно анонимно рецензирање, кое објавува висококвалитетни научни статии од областа на лингвистиката, применетата лингвистика, литературата и културолошките студии. Списанието има за цел да ги поттикне и да ги промовира истражувањата кои се однесуваат на теориски и на применети прашања, со посебен фокус на современите текови, на иновативните методологии и на интердисциплинарните пристапи. СФ прифаќа оригинални трудови кои: - обработуваат лингвистички, книжевни и културолошки аспекти; - вклучуваат компаративна или контрастивна анализа; - истражуваат клучни прашања од книжевната теорија и критика; - се однесуваат на преведувањето и на меѓукултурната комуникација. Особено се добредојдени прилози што обработуваат теми од доменот на балканистичките и на славистичките студии. Ги покануваме авторите да испраќаат претходно необјавени научни трудови, прегледни статии и рецензии на книги, напишани на англиски или на македонски јазик. Списанието излегува двапати годишно, со поддршка на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Indexed and abstracted in MLA (Modern Language Association) DOAJ (Directory of Open Access Journals) Google Scholar ProQuest ERIH PLUS WorldCat LIBRIS BASE OpenAIRE Brill’s Linguistic Bibliography Online The Linguist List COBISS.MK-ID 109201930 (UDK 81) EBSCO
Blaže Koneski Faculty of Philology, Ss. Cyril and Methodius University in Skopje, Skopje, RN Macedonia
Copyright © 2014 Blaže Koneski Faculty of Philology, Skopje Journal of Contemporary Philology (JCP) Современа филологија
Книгата И повторно политика, култура, идентитет: интеркултурен дијалог 2, претставува продолжение, односно втор дел на изданието Политика. Култура. Идентитет: интеркултурен дијалог (Скопје: Магор, 2012; хрватско издание – 2013 година).
Авторско право(c) 2025 Journal of Contemporary Philology
ЦЕНТРАЛНОЕВРОПСКИТЕ ПРЕПЛЕТУВАЊА И ЖЕНСКАТА ИСТОРИЈА: СТУДИЈА НА СЛУЧАЈ
Оваа студија ја истражува интелектуалната и политичката вклученост на Алжбета Гелнерова-Гверкова (1905–1944), словачка научничка, преведувачка и активистка, чиешто дело го прикажува преплетувањето на родот, културата и политиката во Чехословачка, во периодот помеѓу двете светски војни. Позиционирана и како поддржувач на чехословакизмот и како медијатор на унгарската култура, Гелнерова Гверкова свесно се впуштила во академскиот дискурс како политичкa фигура. Нејзините дела откриваат двојна посветеност: на демократските и либералните идеали, кои се стремеле да го трансформираат општеството поделено на сталежи, во граѓанско општество, како и на промоцијата на чехословачкото единство, како културен и политички проект. Во трудот се истражува како нејзината феминистичка позиција, која се развивала во средината на 30-тите години на 20 век, се вкрстува со нејзините научни напори и со нејзината маргинална позиција во академската средина. Со повторно исчитување на нејзината интелектуална биографија, студијата ја става во преден план политичката димензија на нејзините академски достигнувања и се залага за нејзино реинтегрирање во историјата на централноевропските хуманистички идеи. Целта на овој труд е, исто така, да покаже дека словачките женски идентитети се длабоко испреплетени со културата на една мала, недоминантна нација – една испреплетеност која ги обликувала биографиите на жените и влијаела врз нивната интелектуална работа.
МИГРАНТСТВОТО КАЈ САЛМАН РУЖДИ КАКО КНИЖЕВНА ФОРМА НА КОНЦЕПТОТ ПРОФАНАЦИЈА НА ЏОРЏО АГАМБЕН
Оваа статија ја истражува идејата на Салман Ружди за мигрантството (migrancy), како книжевна верзија на поимот профанација на Џорџо Агамбен. За разлика од Агамбен, кој ја заснова профанацијата врз фигурата на homo sacer, делото на Ружди покажува дека профанацијата или нечистотијата се пројавуваат преку мигрантството. Трудот го прикажува, го разгледува и дискутира за мигрантството како амбивалентна реалност, којашто не само што го отелотворува потенцијалот за подобрување на човековата состојба (conditio humana), туку истовремено ги зајакнува и ги храни формите на исклучување. Во статијата се тврди дека континуираното културно преговарање и обновување, кое што го бара миграциската рационалност, е неопходно за унапредување на квалитетот на животот на човекот. Од теориски аспект, во статијата се применува пристапот на интерсекционалност, кој ги проучува „односите меѓу наизглед различните феномени“, со цел да се испитаат интелектуалните врски меѓу Ружди и Агамбен. Земајќи го Ружди, како книжевен автор и Агамбен, како филозоф, статијата имплицитно го поттикнува неопходното зајакнување на поврзаноста меѓу сите области – како што се книжевноста и филозофијата – во рамките на хуманистичките науки. Самата статија се состои од три дела. Првиот ја разгледува важноста на мигрантството во делото на Ружди. Вториот дел се фокусира на романот Сатански стихови, при што се анализира односот меѓу мигрантството и нечистотијата во романот, како и последиците од вообичаените сфаќања за нечистотијата во современите културни и идеолошки констелации. Последниот дел се занимава со научната поврзаност меѓу нечистотијата кај Ружди и профанацијата кај Агамбен. Статијата завршува со промислување на потенцијалот на тие поими, во заедницата што допрва треба да дојде.
ПОГЛЕДНИ НА ДВЕТЕ СТРАНИ! ПРЕНЕСУВАЊЕ КНИЖЕВНОСТ И ПОЕЗИЈА ОД ЕДЕН НА ДРУГ ЈАЗИК
Работата на книжевниот преведувач е сложен процес на пренесување идеи, звуци и слики меѓу двата јазика. Во оваа кратка статија се разгледуваат проблемите на преведувачите кои преведуваат од македонски на англиски јазик, системските пречки при преведувањето и развојот на методологијата и етиката на преведувачот. Поаѓајќи од своето лично искуство, како лингвист и преведувач, како и од искуствата на другите познати преведувачи, дискутирам за делата преведени на македонски јазик, коишто сочинуваат еден растечки корпус, за вкрстувањата помеѓу книжевното и лингвистичкото знаење, преку примери од моите преводи, како и за политичките импликации при преведувањето од македонски на англиски јазик.
АЛ-ХИЏРА. АРАПСКА, ИТАЛИЈАНСКА И АНГЛИСКА ТЕРМИНОЛОГИЈА ОД ОБЛАСТА НА МИГРАЦИЈАТА ВО СПОРЕДБЕНА ПЕРСПЕКТИВА
Овој труд ги разгледува, од квалитативна и од квантитативна перспектива, заснована врз корпус, карактеристиките и предизвиците на споредбената терминологија од областа на миграцијата, на арапски, на италијански и на англиски јазик. Посебен акцент се става на терминологијата што се однесува на миграцискиот процес, на субјектите вклучени во миграцијата, како и на општествено релевантните области, како што се бракот и посвојувањето, земајќи ги предвид лингвистичките, општествените и културните пречки што се појавуваат при утврдувањето соодветни преводни еквиваленти, во контекст на примената на европското законодавство на јазици коишто не поседуваат слични правни системи и општествени практики. Целта на студијата е да ги идентификува заедничките лингвистички потешкотии и нивните изворни причини, и да предложи најдобри практики за сеопфатно покривање на оваа терминолошка област.
ПРЕВЕДУВАЊЕ НА АНГЛИСКИТЕ НЕОЛОГИЗМИ ЗА КОВИД-19 НА АФРИКАНСКИТЕ ЈАЗИЦИ ЗАРАДИ ЈАВНА УПОТРЕБА: СОГЛЕДУВАЊА ЗА КИСВАХИЛИ ЈАЗИКОТ ВО КОНТЕКСТОТ НА ТАНЗАНИЈА
Во оваа квалитативна студија се истражуваат техниките за преведување на англиските неологизми за КОВИД-19 на кисвахили заради задоволување на комуникативните потреби на јавноста. Податоците се собрани од две веб-страници на кои има текстови од областа на здравството, коишто се преведени на повеќе јазици. Од веб-страниците Медлајн плус (анг. „Medline Plus“) и Доктори на светот (анг. „ Doctors of the World“), за таа цел, беа избрани вкупно 5 текста за КОВИД-19, преведени од англиски јазик на кисвахили бидејќи во тој момент тие беа единствените достапни текстови. Од нив беа обезбедени вкупно 18 неологизми, поврзани со КОВИД-19 и со нивните преводи од англиски јазик на кисвахили. Беа извлечени преводни парови со неологизми на двата јазика и тие се анализираат врз основа на рамката за преведувачки техники, предложена од Молина и Албир (Molina and Albir 2002). Наодите покажуваат дека техниките заемање, опис, воспоставен еквивалент, модулација, засилување, генерализација, буквален превод и намалување се користат за приспособување на медицинските термини во јавните домени на употреба, од каде што би ги презела и би ги користела нестручната јавност во Танзанија.
АНГЛИЗМИТЕ ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК: ДИРЕКТНИ ЗАЕМКИ НАСПРОТИ КАЛКИ
Значителниот наплив на англизми во македонскиот јазик претставува неспорен јазичен феномен. Англизмите се појавуваат во различни области, како што се информациската технологија, правото, бизнисот, општествените трендови и науката. Тие го одразуваат влијанието на англискиот јазик врз македонскиот, како и интересите на македонското општество. Анализата е квалитативна и се заснова на корпус од 300 англизми, коишто се собрани по случаен избор, а се појавуваат во македонскиот јазик од почетокот на 21 век. Истражувањето, најпрвин, се фокусира на утврдување и класификација на видливите англизми, како и на критериумите што ја потврдуваат нивната видливост, а потоа се прави споредба со фразеолошките калки. Во истражувањето, исто така, се разгледуваат и се анализираат обрасците на позајмување на англизми во македонскиот јазик, со посебен осврт на разликата помеѓу директните лексички заемки и калките. Целта е да се утврди зошто одредени англиски изрази директно се преземаат во македонскиот јазик, додека други се преведуваат дел по дел, а понекогаш и коегзистираат со своите оригинални англиски форми. При утврдување на предвидливите обрасци на заемките, а врз основа на направената анализа, се забележуваат одредени тенденции што покажуваат дека општествено-културните околности имаат позначајна улога од лингвистичките фактори.
ИНДИРЕКТНА КАУЗАЦИЈА: АНГЛИСКИТЕ GET- КОНСТРУКЦИИ И НИВНИТЕ МАКЕДОНСКИ ЕКВИВАЛЕНТИ
Овој труд ги претставува резултатите од емпириското истражување за типологијата на индиректната каузација во англискиот и во македонскиот јазик. Истражувањето се фокусира на англиските каузативни аналитички конструкции, формирани со глаголот get, и на нефинитните глаголски форми. Целта на ова истражување е да се утврдат типолошките разлики во изразувањето на индиректната каузација на двата јазика, преку споредба на англиските конструкции со нивните преводни еквиваленти на македонски јазик. Имајќи предвид дека англискиот, за разлика од македонскиот, поседува посебни лексико-граматички обележја за кодирање на индиректната каузација, како што е граматикализираниот глагол get, претпоставуваме дека македонските преводни еквиваленти на каузативните get-конструкции ќе варираат во зависност од типот на конструкцијата. За да ја провериме оваа хипотеза, собравме примери за овие конструкции од уметничката и од документарната проза. Квантитативната анализа на податоците покажува дека функционалните еквиваленти на инфинитивните конструкции се, претежно, двореченични структури, додека преводите на сегашните партиципни get-конструкции најчесто користат полнозначни глаголи.
ПРЕДИКАЦИСКАТА МОДАЛНОСТ ВО БАЛКАНСКИОТ ТУРСКИ ЈАЗИК: ФОРМАЛНА И СЕМАНТИЧКА ВАРИЈАНТНОСТ ВО ЈАЗИЧЕН КОНТАКТ
Статијата претставува втор дел од студијата за предикациската модалност во неколку турски варијанти во Косово, Северна Македонија, Бугарија и во Источна Тракија (Турција). Надоврзувајќи се на анализата на деонтичката модалност од првиот дел, во овој дел се истражуваат јазичните средства со кои се изразува волитивна модалност и нејзината внатрешна и меѓудијалектна варијација во западнорумелискиот и во источнорумелискиот турски јазик. Дијалектолошките податоци се разгледуваат во контекст на современиот стандарден турски јазик и на османлискиот турски јазик. Покрај лексичките и семантичките карактеристики, посебно внимание се посветува на стратегиите за комплементација, коишто опфаќаат нефинитни и финитни конструкции. Турските податоци од Балканот се разгледуваат од тројна перспектива: јазично наследство, универзални тенденции и јазичен контакт. На крајот од статијата се сумираат и се споредуваат главните сознанија од студијата за модалноста на можност,
ИЗГУБЕНИ НА БАЛКАНОТ: ЛОКАТИВНОТО ДИФЕРЕНЦИЈАЛНО МАРКИРАЊЕ ВО АРОМАНСКИТЕ ДИЈАЛЕКТИ
Феноменот на диференцијално локативно обележување (Haspelmath 2019), познат и како нулто обележување на просторните релации (Stolz et al. 2014), е карактеристичен за јазиците на Балканот. Примери за вакво диференцијално обележување се документирани во ароманските говори (Kramer 1981; Caragiu-Marioțeanu 1975) и во балканските јазици: грчкиот (Holton et al. 1997), македонскиот (Koneski 1965); во класичните јазици: старогрчкиот (Luraghi 2017) и латинскиот (Haspelmath 2019; Kramer 1981). Но, иако диференцијалното локативно обележување се смета за балканска карактеристика, сè уште нема детални описи за нејзината дистрибуција во различни говори. Целта на нашето истражување е да ги анализираме јазичните податоци од ароманските и од другите балкано-романски варијанти (истророманскиот и мегленовлашкиот) за подобро да ја разбереме дијалекталната варијабилност на диференцијалното локативно обележување. Ги анализираме примерите без предлог во јазичните транскрипти од неколку современи аромански варијанти: од Крушево (Gołąb 1984), Охрид и Струга (Марковиќ 2007), како и од Турија/Кранеа (Bara et al. 2005). Нашата компаративна анализа покажува дека дијалектолошката и дијахрониската слика на оваа појава не е униформна. Различни семантички фактори, како што е типот на именката во топонимот (општа наспроти лична) и растојанието до определеното место играат главна улога во употребата на диференцијалното локативно маркирање.
Тематски број посветен на проучувањето на балканските јазици
МАКЕДОНСКИОТ И БАЛКАНСКO СЛОВЕНСКИОТ ТРОEН ЧЛЕН И ТИПОЛОГИЈАТА НА ДЕИКТИЧКИТЕ ЧЛЕНОВИ
Системот на тројниот член во македонскиот јазик (проксимален, неутрален и дистален) има заеднички црти со таквите системи во другите балкански словенски дијалекти, но има допирни точки и со несловенските јазици што имаат деиктички определени членови. Во овој труд ги истражуваме морфосинтаксичките и семантичките карактеристики на тројните членови во балканските словенски јазици, со цел да го разјасниме нивниот статус во пошироката типологија на определеноста и на деиксисот. Спроведената анализа на податоците од македонскиот говорен корпус покажа дека постојат значителни разлики помеѓу тие членови, во однос на нивната релативна застапеност. Споредбата со другите јазици дополнително го открива типолошкиот статус на овие членови. Во балканските словенски јазици и во атлантските јазици, како што е Волоф, определените членови се енклитики, од кои еден член значително доминира над другите во поглед на употребата. Постои мислење дека секундарните својства на овие членови не ја определуваат нивната категоријална припадност и често се изразуваат преку демонстративни заменки во другите јазици.
АКЦЕНТОТ НА ЗБОРОТ КАКО БАЛКАНСКА КАРАКТЕРИСТИКА
Во статијата се разгледуваат две фонетски појави кај балканските дијалекти во Македонија: ограничувањето на местото на акцентот на последните три слога и двојното акцентирање. Тие се карактеристични за македонско-албанско-грчкото подрачје во центарот на Балканскиот јазичен сојуз. Авторот не се сложува со прифатената теза во балканистичката литература дека западните и централните македонски говори имаат заеднички акцентен тип со грчките, ароманските и албанските дијалекти во овој ареал. Во статијата се даваат аргументи, со коишто се побиваат претходните ставови за централнобалканскиот карактер на ограничувањето на местото на акцентот на последните три слога. Таа појава не заслужува посебно проучување бидејќи претставува универзална тенденција, којашто произлегува од природните надворешнојазични преференции. Во врска со втората појава – двојното акцентирање – авторката издвојува еден тип кој може да има статус на балканска црта. Таквото акцентирање е карактеристично за една балканска микрообласт, каде што словенските и грчките дијалекти се во контакт.
Оваа статија го претставува првиот дел од истражувањето на модалноста на настаните, изразена во одредени турски варијанти од Косово, Северна Македонија, Бугарија и од Источна Тракија (Турција). Јазичните структури се споредуваат со нивните функционални еквиваленти во модерниот стандарден турски јазик и со постојните варијанти во османлискиот турски јазик. Во истражувањето ги определуваме заедничките карактеристики и разлики меѓу балканските турски јазични варијанти. Варијантноста е карактеристична за различни синтаксички позиции на истражуваните конструкции и се однесува на лексички, семантички и на морфосинтаксички особини. Таа се појавува и на ниво на комплементација, како инфинитивна така и субјунктивна. Јазичната варијација е делумно присутна во дијалектите на балканскиoт турски јазик, но со различна застапеност во источните и во западните дијалекти. Во статијата се тврди дека некои процеси, коишто довеле до денешната ситуација во балканскиот турски јазик, можат да се должат на внатрешниот развој на наследените структури, но контактот со сосeдните јазици исто така придонел за постоење на одредени структури во турските дијалекти на Балканот.
ЛАБИЛНИТЕ ГЛАГОЛИ ВО СОВРЕМЕНИОТ АЛБАНСКИ ЈАЗИК: КОРПУСНО ИСТРАЖУВАЊЕ
Целта на оваа статија е анализа на употребата на лабилните глаголи во современиот пишан албански јазик, врз основа на Албанскиот национален корпус. Во трудот ги претставуваме нашите согледувања од прелиминарното истражување на осум албански пациентивни лабилни глаголи, коишто припаѓаат на различни семантички групи. Резулатите покажуваат дека овие глаголи се однесуваат различно. Само фазните глаголи filloj ‘почне’ и mbaroj ‘заврши’ доследно покажуваат лабилност. Глаголот за движење lëviz ‘се движи’ се користи како лабилен глагол, но преовладуваат активните непреодни употреби, додека глаголот ziej ‘врие; зоврива; ферментира’ покажува варијација помеѓу неактивните и активните непреодни употреби. Деадјективните глаголи zbardh ‘обели; разјаснува’ и skuq ‘поцрвенува; пржи’ се јавуваат како преодни и како непреодни, но само во нивните основни значења, поврзани со значењето на боја. Глаголот dalloj ‘разликува, истакнува’ првенствено се јавува во активни непреодни форми со реципрочно значење и во морфолошки неактивни форми, во други значења, додека сличниот глагол ndryshoj ‘менува; варира, разликува, истакнува’ се однесува како типичен лабилен глагол со секундарни неактивни употреби.
ВЛИЈАНИЕТО НА ЈАЗИЧНИОТ КОНТАКТ ВО РЕДОСЛЕДОТ НА ПРИДАВКИТЕ И НА ИМЕНКИТЕ ВО СЛОВЕНСКИТЕ ДИЈАЛЕКТИ ВО АЛБАНИЈА
Во статијата се истражуваат социолингвистичките фактори што влијаат врз редоследот на зборовите во именските фрази во јужнословенските дијалекти во Албанија, со посебен фокус на влијанието на албанскиот јазик. Користејќи ги податоците од Корпусот на словенските дијалекти во Албанија, во истражувањето се анализира варијантноста на позицијата на придавките (пред или по именката) во неколку дијалекти – голобрдски македонски, корчански македонски, преспански македонски и миграциони штокавски дијалекти од Шијак и од Музекија. Анализата покажува дека албанскиот јазик влијае врз зголеменaта употреба на редоследот именка–придавка (ИП) во овие дијалекти, зависно од возраста, полот, видот на населеното место (рурално или урбано) и од типот на заедницата (компактна или дисперзирана). Особено е стабилен конзервативниот редослед придавка–именка (ПИ) во компактните заедници и кај постарите генерации, за разлика од зголемената употреба на албанскиот редослед ИП кај помладите говорители и кај оние во дисперзираните заедници. Влијанието на стандардните словенски јазици се рефлектира врз тенденцијата за зачувување на конзервативниот редослед. Резултатите од истражувањето придонесуваат за подлабоко разбирање на факторите што влијаат на промените во редоследот на зборовите во балканскиот јазичен контекст.
НОВО ИСТРАЖУВАЊЕ ЗА РОМСКИОТ ЈАЗИК ВО ИСТОЧНА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА: МАЛЕШЕВСКИОТ ДИЈАЛЕКТ
Во оваа статија се претставуваат нови податоци за претходно неопишаните ромски варијанти, што се зборуваат во источниот дел на Република Северна Македонија, конкретно во географската област Малешево. Овие дијалекти, кои припаѓаат на групата јужнобалкански дијалекти на ромскиот јазик, се одликуваат со неколку карактеристики, што ги разликуваат од другите дијалекти што се зборуваат во Северна Македонија (првенствено во Скопје), но истовремено се поврзуваат и со ромските дијалекти од Југозападна Бугарија. Распределбата на овие ромски варијанти се поклопува со географската поделба на јужнословенските дијалекти и, според прифатената терминологија, можат да се наречат малешевско-пирински. Покрај опишувањето на нивните типични дијалектни карактеристики, во ова истражување посебно внимание им се посветува на заемките од локалните македонски дијалекти.
СИНТАКСАТА НА КЛИТИКИТЕ ВО БУГАРСКИТЕ ДИЈАЛЕКТИ ВО ЈАЗИЧЕН КОНТАКТ
Во статијата се анализираат интерференциските феномени во синтаксата на клитиките во бугарските дијалекти што се во контакт со романскиот јазик во подолг временски период. Во фокусот на анализата се бугарските дијалекти на територијата на Романија, како и специфичниот дијалект на Ново Село во Северозападна Бугарија. Се претпоставува дека романската синтакса и дијалектните особини на македонските доселеници влијаеле врз овој дијалект. Принципите на редоследот на клитиките во реченицата, карактеристични за стандардниот бугарски јазик, се во голема мера зачувани во овие дијалекти. Тоа главно се должи на фактот дека и јазикот давател и јазикот примач припаѓаат на јазици со глаголски ориентирани клитики. Анализата покажува дека во разгледуваните бугарски дијалекти, под влијание на соседните јазици, клитиките можат да заземат иницијална позиција, со што се прекршува законот на Тоблер–Мусафија. Истовремено, поголемиот дел од ограничувањата за иницијалната позиција на клитиките во јазикот давател се покажуваат како ирелевантни.
Во овој тематски зборник се претставени осум статии во кои се истражуваат морфосинтаксичките, семантичките и фонолошките својства во јазиците и во дијалектите на Балканот. Анализата на различните јазични структури од типолошки аспект нуди нови сознанија што придонесуваат за нашето подлабоко разбирање на Балканскиот јазичен сојуз и неговата внатрешна разновидност.
АНАЛИЗА НА НЕКОЛКУ САСАНИДСКИ ПАХЛАВСКИ ЗБОРОВИ ОД БОИРАХМАДСКИОТ ДИЈАЛЕКТ
Уште од доцниот ахајменидски период, Сасанидското Царство го утврдува средноперсискиот јазик како јазик на религијата и на владејачките структури. Широко распространет во Југозападен Иран, овој јазик, којшто е продолжение на староперсискиот јазик и се користеше во записите и во книгите неколку века по исламот, постепено застаре и го изгуби статусот. Денес, со оглед на прецизните научни сознанија за иранските јазици, меѓу кои и за средноперсискиот јазик, и поради деталните проучувања на историската лингвистика, може да се утврдат многу зборови и изрази од тој јазик, зачувани во локалните дијалекти на Југозападен Иран. Меѓу тие дијалекти се боирахмадскиот, мамасанскиот и бахтијарскиот, што припаѓаат на југозападната гранка од иранските јазици и дијалекти, позната како луриска. Овие јазични варијанти се продолжение на старите јазици на Иран, според јазичната еволуција. Во овој труд се истражуваат и се претставуваат неколку зборови од средноперсискиот јазик, зачувани во боирахмадскиот дијалект, којшто се зборува со генерации. Целта на ова истражување е да се утврдат и да се претстават неколку сасанидски пахлавски зборови, коишто се присутни и се користат во боирахмадскиот дијалект, при што се зема предвид, онаму каде што е можно, нивната етимологија и фонетска еволуција од авестискиот и од староперсискиот јазик, сѐ до средноперсиските јазици од сасанидската ера.
Авторско право(c) 2024 Journal of Contemporary Philology
ЧЕСТИЦАТА ЗАР/ЗАРЕМ ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК
Во оваа статија ја разгледуваме семантиката и прагматиката на честицата зар во стандардниот македонски јазик, која се јавува наизменично со варијантата зарем. Сметаме дека зар/зарем се употребува во пресупонирани прашања со да/не, кои се прагматички најсоодветни вo контекстите каде што постои конфликт меѓу претпоставката на говорителот и некој директен или индиректен доказ што ја побива таа претпоставка. Во истражувањето сакаме да ја откриеме улогата на зар/зарем во пресупонираните прашања и да ги определиме функциите на таквите прашања во дискурсот. За да ја постигнеме целта, анализиравме примерок составен од прашања кои содржат зар, ексцерпирани од современата македонска проза. Резултатите на анализата покажуваат дека честицата зар/зарем не е задолжителна, туку служи да ја зголеми асертивната компонента за сметка на интерогативната во семантичката структура на зар- прашањето. Тоа се манифестира со засилување на неверувањето и на чудењето на говорителот дека пропозицијата, кодирана во прашањето, не е вистинита, особено во контексти што содржат контрадикција. Таквата семантика овозможува зар-прашањата да се употребуваат во реторичка функција, или да изразуваат индиректни тврдења коишто служат како успешни стратегии за убедување.
ОПШТЕСТВЕНАТА САТИРА ВО МЕДИУМСКИТЕ КАРИКАТУРИ ЗА KОВИД-19 ВО БРЕГОТ НА СЛОНОВАТА КОСКА: МУЛТИМОДАЛНА КРИТИЧКА АНАЛИЗА НА ДИСКУРСОТ
Овaа статија користи интердисциплинарен пристап, кој вклучува сатира, мултимодалност и критички дискурс за да ја истражи интеракцијата помеѓу семиотичките модуси што се користат во карикатурите за КОВИД-19 во списанието Gbich!. Во статијата се истражува како карикатурите ја прикажуваа социоекономската и политичка реалност на граѓаните на Брегот на Слоновата Коска за време на пандемијата, и како тие служеа како алатка за подигнување на јавната свест, за критикување на владините и на глобалните (не)дејствувања и за поткопување на постојните традиционални структури и практики. Студијата се темели на единаесет избрани карикатури за КОВИД-19, објавени на насловната страница на Gbich!, влијателен сатиричен и хумористичен весник кој се објавува во Брегот на Слоновата Коска. Собраните податоци се анализирани низ призмата на Кајперовата перцептивна теорија на сатирата, како и преку мултимодалната критичка анализа на дискурсот, според Мејчин и Маир. Резултатите од истражувањето покажуваат дека весникот ги сатиризираше прашањата кои се однесуваа на домашните, локалните и глобалните дискурси за време на пандемијата. Тоа ја нагласи динамиката на моќта во рамките на фамилијарната структура, во текот на кризата, како и релацијата помеѓу вирусот, граѓаните и светските ентитети. Во заклучокот се потцртува дека весникот поттикнуваше дискусија за родовите улоги и очекувања, за управувањето со информациите и со кризите и за давањето предност на реакциите за време на кризи. На ваков начин, весникот во јавноста ја искажа својата идеолошка позиција во однос на солидарноста, моќта и бракот.
МИТОТ ЗА МОНСТРУОЗНАТА ЖЕНСКОСТ: ВИДУВАЊЕ ЗА МЕСОПОТАМСКИТЕ, АНТИЧКО-ГРЧКИТЕ И АЛБАНСКИТЕ ЖЕНСКИ ЧУДОВИШТА
Студијата го анализира претставувањето на монструозната женскост во месопотамските, античко-грчките и во албанските митови и фолклор, притоа поврзувајќи ги и интерпретирајќи ги низ идеите на Барбара Крид (1993) во нејзината книга „Монструозната женскост – филм, феминизам, психоанализа“. Во студијата се разгледуваат прашањата за монструозната женскост и начинот како тие се поврзани во различни култури и географски простори. Се разгледува што ни посочуваат овие прашања за културната перцепција на феминизмот, се анализира како овие прашања често се користат за да ги портретираат опасноста и ризикот во општествата доминирани од мажите, а се разгледува и врската помеѓу овие митови и митолошки суштества со интерпретацијата на Крид за монструозната женскост во хорор- филмовите. Проучувајќи ја оваа тема, се добива појасен увид како овие култури, но и не само тие, ги портретираат женските чудовишта и чудовишни суштества, каква улога имаат во создавањето на културите на овие општества, како ги рефлектираат општите психосоциолошки тенденции и како продолжуваат да влијаат до денешен ден врз нашето разбирање за родовите улоги, општествените обврски и метафизичките гледишта.
ЧУДНОТО И КОМИЧНИОТ ЕФЕКТ ВО РОМАНОТ НЕВИДЛИВИОТ ЧОВЕК НА Х. Џ. ВЕЛС
Во трудов ќе се дефинира терминот „чудно“ и ќе се дадат примери за комичните ефекти коишто потенцијално произлегуваат од него во романот Невидливиот човек ([1897] 2010) на англискиот писател Херберт Џорџ Велс. „Чудното“ може да се дефинира како она што отскокнува и што не припаѓа на вообичаениот, секојдневниот и рутинскиот тек на нештата, и како она што е спротивно на нормираното и на социјално пропишаното (воспитување, однесување, очекување). Комичниот ефект што произлегува од она што е чудно може да се дефинира како неочекувана реакција на нешто сериозно, кое е претставено на комичен начин. Чудното во Невидливиот човек се препознава во изгледот на главниот лик на странецот Грифин, во неговите гестови, движењата на телото и репликите кон другите ликови. Во овој роман на Велс, како роман во кој се обединети комичното и сериозното, смешното и ужасното – чудното, стравот и страшното не постојат изолирано од комичното и од бизарното. Сите овие елементи се составен дел на структурата на романот, во кој се претставени сцени на чудни и необични настани, појави, ликови и дејства кои имаат комичен ефект. Комичните сцени, или сцените кои предизвикуваат комичен ефект, служат како авторска постапка или механизам за постепено и рамномерно градење или развивање на неизвесноста, која кулминира со неочекуван пресврт кон крајот на романот.
ХЕЛИОТРОПИЧНИ КОМПАСИ : СЕНТИМЕНТАЛНИОТ СОН ЗА ЈУГОТ ВО ЛИРИКАТА НА МАКСИМИЛИЈАН ВОЛОШИН И НИКОЛАЈ ГУМИЉОВ
Статијата е сосредоточена на херменевтичко промислување на Југот како одеопоричен, симболичко-архетипски, геопоетички и сентиментален топос во лириката на Максимилјан Волошин и на Николај Гумиљов – класични, но и апартни фигури во книжевноисториската отсечка на сребрениот век на руската поезија. Поаѓајќи од премисите за мистицизмот на Југот, семантичките нијансирања на феномените на егзотичното и на Другоста, како и симболичката поливалентност на Сонцето и на Морето, се иследуваат фасцинацијата од африканските култури и природата во стиховите на Гумиљов, како и опчинетоста од историските и природни сокровишта на Медитеранот во пејзажната лирика на Волошин. Оттаму произлегуваат заклучоците за суштинската ролја на странствувањето, играта со границите меѓу физичката и имагинарната географија, романтичарскиот ескапизам и феноменолошките раслојувања на хронотопската детерминанта на Југот, во нејзината семантизација како метафизичка метонимија за бодлеровското Непознато. Во дослух со појдовните премиси, тематското проникнување ги докажува силните струи на географската имагинација во лириката на Волошин и на Гумиљов, кои ја отелотворуваат идејата за митизација на чудесниот и мистичен Југ.
ИЗРАЗУВАЊЕ НА ПОВЕЌЕЈАЗИЧНОТО СЕБСТВО ВО ДИКТАТ НА ТЕРЕЗА ХАК КУНГ ЧА
Оваа студија се фокусира на специфичните лингвистички обележја коишто означуваат обврзување на вистинитост во исказот во делото Диктат, најпознатото прозно остварување на американската поетеса и уметница Тереза Хак Кунг Ча. Диктат на Тереза Хак Кунг Ча е автобиографско дело, во кое се истражува идентитетот на протагонистката низ врската со личната семејна историја на авторката, како и со историските настани и со многубројните упатувања на женски митолошки фигури. Во делото, слоевите на себството се дополнително искажани преку специфичниот однос кон публиката и преку фрагментираната форма, којашто тешко може жанровски да се определи. Фокусирајќи се на лингвистичкиот концепт обврзување на вистинитост во говорниот чин, студијата истражува како Ча го развива повеќејазичниот субјект преку искажувањето. Фокусирајќи се на употребата на заменките, на улогата на глаголската именка во менувањето на синтаксата и на преминот од француски на англиски јазик и обратно, студијата ја открива врската помеѓу вообличувањето на говорниот чин и повеќејазичното себство. Може да се заклучи дека текстуалната фрагментација во Диктат не треба да се чита како дезинтеграција или неспособност да се вообличи искажувањето, или како сомнеж во однос на женскиот повеќејазичен идентитет. Фрагментираниот израз не само што е неопходен за опфаќање на различните елементи на повеќејазичното себство туку и помага да се нагласи врската помеѓу напишаното и говорниот чин, како седиште на повеќејазичниот субјект.
ВАРВАРИТЕ ДО НАС, ВАРВАРИТЕ ВО НАС: ХУМАНОТО И СУПХУМАНОТО ЛИЦЕ НА КОНТИНЕНТОТ
Западноевропската цивилизаторска и колонијална парадигма ја препознала и впишала другоста во дивиот, нагонски, сексуално потентен и агресивен варварин, опишан во романот на Џон Максвел Куци, Чекајќи ги варварите. Но Тврдината Европа – на чии граници преживуваат денес милиони бегалци и мигранти од блискиот Исток – не е само целта што Другиот очајнички ја посакува, туку и местото на кое се случува неговата смрт. Првата перцепција за Европа ја претставува „зоната на постоењето“, втората „зоната на непостоењето“. Едната им припаѓа на граѓаните (humans), другата на „неграѓаните“ (subhumans) – бегалците, мигрантите, азилантите, дислоцираните, дискриминираните – чијашто „гола егзистенција“ го поништува современото сфаќање за субјективитетот. Исклучени од системот, супхуманите го претставуваат денес конститутивниот недел на Европа. Тие се диферАнсот на „европскиот апартхејд“, надворешна дијалектика на неговиот симболички поредок, чијашто лажна хуманитарност го открива своето мрачно колонијално и расистичко лице. Овој текст ќе се обиде да покаже колку, во својата крајна инстанца, европската политика е самодеструктивна, а нејзиниот биополитички систем – танатополитички, оти (како суштина на неолиберализмот), „смртта на политичкото“ ја имплицира самата смрт.
БЕЛЕШКА ЗА БАРТОВОТО КРИТИЧКО ЧИТАЊЕ НА ПРУСТ И ЗА ДУАЛНОСТА СМИСЛА/ПОЛЕ НА СМИСЛАТА
Денес може лесно да се дефинира позицијата што ја зазема Ролан Барт при читањето на Марсел Пруст, благодарение на објавувањето на неговите најзначајни текстови во врска со Пруст, во делото Marcel Proust, Mélanges (2020). Бартовото читање на Пруст ја нагласува играта на дуалноста помеѓу „смисла“ и „поле на смислата“ во À la recherche du temps perdu (Во потрага по изгубеното време). Истовремено, ова читање ги истражува како специфичната темпоралност на наративот, која наметнува истоветност на минатото, сегашноста и иднината, така и необичната повратност и завршеток на романот, кои прават минатото на Пруст да биде иднина на нараторот. Коментарите на Барт во врска со À la recherche du temps perdu ги расветлуваат и ги ревидираат главните концепти на неговата книжевна теорија. Преку интеракцијата на дуалноста смисла/поле на смислата, тие упатуваат на тоа како, од една страна, да се редефинира книжевноста и како да се надминат, од друга страна, критичките безизлезности коишто Барт ги согледа во Le Degré zéro de l'écriture (Нулти степен на писмото).
НЕКОИ ПОСТАПКИ НА ИСТОРИОГРАФСКАТА МЕТАФИКЦИЈА ВО РОМАНОТ ФЛОБЕРОВИОТ ПАПАГАЛ НА ЏУЛИЈАН БАРНС
Предмет на научна и на критичка опсервација во трудов се некои постапки на историографската метафикција во романот Флоберовиот папагал (1984 г.) на Џулијан Барнс. Главната хипотеза оди во насока на тоа да покаже како некои постапки на историографската метафикција употребени во романот Флоберовиот папагал, како што се фикционализирањето на биографијата на Гистав Флобер, преминот на биографијата на Флобер во автобиографија на нараторот Брајтвајт, мрежата од цитати и интертекстуалноста, го отсликуваат односот кон минатото, историјата, книжевноста и кон вистината. Хипотезата ќе се докажува преку општите методи на анализа и на синтезa. Заклучокот треба да упати на посредуваноста на минатото, на достапноста на минатото и историјата преку пишани текстови, на поигрувањето со фактот и фикцијата и создавањето нова творба во која тие наизменично постојат, на пародизирање на жанрот на биографијата, како и на сознанието дека не постои само една туку повеќе вистини во романот.
Авторско право(c) 2023 Journal of Contemporary Philology
ИНИЦИЈАЦИСКОТО СИЖЕ ВО РАСКАЗИТЕ ПРЕОБРАЗБА ОД ФРАНЦ КАФКА И ВЉУБЕНИОТ САМСА ОД ХАРУКИ МУРАКАМИ
Во трудот се толкуваат расказите Преобразба и Вљубениот Самса преку детектирање на нивните сличности со структурата на иницијацискиот обред. За таа цел се користат сознанијата на антропологијата и на фолклористиката. Трудот може да се подели на два дела. Првиот дел се однесува на расказот Преобразба и во него иницијациското сиже се исчитува како превртено иницијациско сиже, што го води неофитот Грегор Самса назад, сè додека тој не биде целосно исклучен од заедницата. Во вториот дел расказот на Кафка се коментира во дослух со трансформацијата што Харуки Мураками ја прави во расказот Вљубениот Самса. Двата расказа се толкуваат како еден целосен иницијациски комплекс. Идејата е дека Грегор Самса, покрај како неофит што доживува превртена иницијација, може да се толкува и како лик чија иницијација почнува во Преобразба и се комплетира во расказот Вљубениот Самса. Во таа смисла, се коментира спротивставеноста, но и комплементарноста на двете книжевни дела, напишани од различни автори, кои потекнуваат од различни епохи.
ПОЛИТИЧКОТО ЛИДЕРСТВО И ПОЛОТ ЗА ВРЕМЕ НА ПАНДЕМИЈАТА НА КОВИД-19: ПОПУЛИСТИЧКИТЕ ОДЛИКИ НА МЕТАФОРИТЕ
Ова истражување има цел да покаже како различните политички лидери ја комбинираат употребата на метафорите со популистичкиот сентимент во нивниот однос кон пандемијата на КОВИД-19. За да се анализира по-пулистичката природа на повторливата употреба на метафорите, беа собра-ни и анализирани говори на 17 политички лидери од различни земји, во кои најавуваат воведување карантин, во рамките на теоријата за критички проучувања на метафората и на семантичките рамки. Процедурално, пр-вин беа идентификувани метафорите во собраните говори со употреба на процедурата за идентификување метафори (ПИМ) на Праглџез груп (2007) и потоа беа кодирани во тематски категории со NVivo 12.0. Во целина, беа утврдени четири тематски групи (470 метафорични изрази), а содржинска-та анализа покажа специфични разлики во стилот на лидерите во однос на популизмот. Она што произлезе од истражувањето е дека машките поли-тички лидери го фаворизираат подигањето на негативните емоции дискур-зивно изразени преку антагонизмот меѓу колективното „јас“ и „другиот“ (вирусот), и зголеменото чувство за непредвидливата (економска) иднина. Од друга страна, пак, женските политички лидери премногу се фокусираат на својот афинитет за колективното „јас“ во контекст на општествената од-говорност и на споделената доверба.
Авторско право(c) 2022 Journal of Contemporary Philology