Филолошки студии е меѓународно славистичко списание кое опфаќа широк опсег на истражувања од областа на филозофијата, литературата, историјата и лингвистиката преку следните рубрики: Филозофски и културни прашања; Историја и Филологија; „Зборови“ во историски и културен контекст (компаративни аспекти); Литературата во интеркултурен контекст; Современото општество во културата, јазикот и литературата; Говор, Лингводидактика; Прегледи и информации.
Ss. Cyril and Methodius University in Skopje
Авторите во списанието претставуваат оригинални дела врз основа на резултатите од сопственото истражување. Лицата кои дале значителен придонес во трудот се наведуваат како коавтори. Заедно со статијата, авторите (и коавторите, доколку ги има) треба да достават пополнет образец за пријава на трудот (Paper Submission Form), со кој се потврдува согласноста на авторот за објавување на трудот. Списанието прифаќа научни трудови кои претходно не биле објавени. Не се прифаќаат трудови кои во голема мера ги повторуваат претходно објавените трудови на авторите. Повторувањето подразбира и компилација – текст составен од фрагменти од објавена монографија или голем број на претходно објавени статии. Плагијатот не е дозволен, како и прекумерното цитирање на туѓи трудови (една третина или повеќе од целиот труд). Сите цитати, цитирани извадоци и материјали мора да имаат цитирани автори и извори. Ако уделот на туѓиот труд е преголем, се препорачува да се скратат цитатите и да се зголеми обемот на оригиналниот текст. Авторот треба да ги има сите потребни дозволи за користење на позајмените материјали и материјалите на други автори што ги користи во својот труд (илустрации и слично). Авторот гарантира дека статијата не содржи информации што не подлежат на објавување во отворен печат, вклучувајќи ги и оние што содржат или претставуваат доверливи информации. Во списокот на литературата се вклучени само делата цитирани во трудот, како и линковите за страниците и изворите од кои е цитирано доколку станува збор за извори од интернет. На авторот му се препорачува да ги наведе во текстот изворите на финансиска поддршка на спроведените истражувања и стипендиите, доколку ги имало. Исто така, може да се изрази благодарност и до колегите кои придонеле или помогнале околу работата на текстот, а кои не се коавтори. Со доставувањето на ракописот и образецот на апликација до редакцијата, авторот официјално се согласува со објавувањето на неговиот труд во „Филолошки студии“. Авторите се носители на авторски права и ги задржуваат сите права за објавување и користење на статијата. Авторите имаат право да ја повлечат статијата во кое било време до моментот на објавување на сајтот, со тоа што претходно за тоа, по писмен пат, треба да ја известат редакцијата на списанието. Статиите се објавуваат бесплатно. Содржината е достапна под лиценцијата Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License. Издавачка Етика Редакција Сите трудови доставени до Редакцијата ги читаат прво нејзините членови и соработници за да се утврди дали се однесуваат тие на релевантната проблематика и дали одговараат на форматот на списанието. Редакцијата на „Филолошки студии“ гарантира дека разгледувањето на доставените трудови и нивните рецензии не зависат од: комерцијални интереси, пол, националност, верски убедувања, политички ставови и други фактори. Единствениот критериум при изборот е академското ниво на трудот. Во зависност од рецензијата, статијата може веднаш да се прати за објавување, да биде отфрлена или испратена до авторот за измена и за доработка. Во случај на несогласување со забелешките на рецензентот, авторот има право да ги оправда своите ставови. Доколку од рецензентите се добиени контрадикторни мислења, текстот се упатува на трет рецензент или конечната одлука се заснова на гласање на членовите на Редакцијата, по одделното разгледување. Рецензенти Статиите испратени до Редакцијата минуваат процес на двојно анонимно рецензирање. Имињата на рецензентите не треба да му бидат познати на авторот на статијата и обратно. Рокот за рецензирање е три-четири седмици. Рецензентите можат да бидат членови на Редакцијата и автори на списанието што објавувале претходно во него. Онаму каде што е неопходно, за рецензенти се назначуваат специјалисти од други: организации, градови и земји. Рецензентите треба да бидат специјалисти за предметно-тематската област на која се однесува статијата. Редакцијата треба да спречи каков било судир на интереси во врска со дадениот научен труд и со неговиот автор. Рецензентот е должен да им обрне внимание на членовите на Редакцијата за секоја суштинска сличност или поистоветување меѓу ракописот што се рецензира и која било друга публикација што му е позната. Рецензентот, исто така, е должен да го држи во тајност трудот што му е доверен, да не го пренесува на трети лица ракописот што му е доверен нему за рецензија и пред објавувањето на публикацијата да не ги објавува информациите содржани во него. Рецензентите треба да дадат објективна, непристрасна и аргументирана процена на трудот. Забелешките треба да бидат формулирани коректно, така што оценувањето на трудот се однесува само на текстот на статијата и на неговата содржина. Рецензијата треба да биде напишана добронамерно, а наведените забелешки имаат за цел да им помогнат на авторите да ги коригираат утврдените недостатоци и да ја подобрат статијата пред да биде објавена таа на веб-страницата на издавачот и пред да биде достапна за пошироката публика.
U radu se raspravlja o porijeklu i značenju bokokotorskog toponima Kumbor. Polazimo od pretpostavke da ovaj toponim ima korijene u (vulgarnom) latinskom jeziku. U tom pravcu iznosimo dvije hipoteze: a) da Kumbor potiče od latinskog canabae – ’naselje trgovaca, penzionisanih vojnika’ itd. i b) da Kumbor potiče od vulgarnolatinskog cămpor(i/e) – ’polje’. Detaljnom sadržajno-formalnom analizom ustanovljeno je da druga hipoteza u većoj mjeri odgovara stvarnosti. Uz analizu značenja i strukture samog toponima, prilog donosi i opširnu argumentaciju o njegovoj istorijskoj provenijenciji, koja dodatno potvrđuje valjanost iznesene pretpostavke o porijeklu i semantici toponima Kumbor.
Kumbor, etimologija, praslovenski, vulgarni latinski, fonologija, sonorizacija
Авторско право(c) 2025 Miomir Abović http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ПЕТРОВИЋ И БЕЈЛИ У ОГЛЕДАЛУ МЕТРИКЕ: АНАЛИЗА ЈЕДНЕ ПРЕПИСКЕ (Сања Париповић Крчмар. Метрика у преписци Светозара Петровића. Нови Сад: Научно удружење за развој српских студија, 2024, 270 страна)
Авторско право(c) 2025 Bojan Čolak http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
(РЕ)ПОЗИЦИОНИРАЊЕ ТРОМПЛЕЈА (Драгана Вукићевић. Тромплејска бића фикције: бебе, вампири, оживљене статуе и читалац. Сремски Карловци / Нови Сад: Издавачка књижарница Зорана Стојановића, 2024, 358 страна)
Авторско право(c) 2025 Marija Sloboda http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
(МЕТА)ПОЕТИЧКА И СОЦИОКУЛТУРНА ДИМЕНЗИЈА ПЕСНИЧКЕ ЕСЕЈИСТИКЕ (Песници као есејисти: културни контексти друге половине 20. века: зборник радова. Уреднице Јана Алексић и Милица Ћуковић. Београд: Институт за књижевност и уметност, 2024, 414 страна)
Авторско право(c) 2025 Violeta Mitrović http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Овај текст бави се антологичарским радом Слободана Селенића, с фокусом на две кључне антологије – Авангардна драма (1964) и Антологија савремене српске драме (1977). У раду се указује на то да се Селенићева теоријска мисао не огледа само у његовим књигама Ангажман у драмској форми и Драмски правци 20. века, већ и у предговорима антологија, који сведоче о његовом осећају за историјску и савремену димензију театра. Циљ рада није исцрпна анализа Селенићевих антологичарских принципа, већ синтеза најважнијих теоријских ставова који се могу уочити у предговорима антологија. Рад указује на Селенићеву способност да споји практично искуство критичара и теоријска сагледавања драме, те наглашава значај ових антологија као извора за проучавање његове драмске и позоришне мисли, посебно у контексту хронолошког развоја српске драме.
Слободан Селенић, антологија, драмска књижевност, авангардна драма, српско позориште, драмски правци
Авторско право(c) 2025 Milena Kulić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ИНТЕРТЕКСТУАЛНИОТ МУЗЕЈ ВО ДРАМАТА РАЦИН НА САШО ДИМОСКИ
Теориските премиси на истражувањето поаѓаат од интертекстуалните теории и поими, коишто се елаборирани од страна на Жерар Женет, на Дубравка Ораиќ-Толиќ и на Ренате Лахман, а коишто ќе бидет применети интерпретативно врз драмскиот текст Рацин на Сашо Димоски. Главниот интерпретативен фокус е поставен врз две рамништа: врз анализата на доминантните интертекстуални релации и врз постапките преку коишто се реализираат тие во текстот на Димоски; како и врз анализата на нивните мнемонички функции во рамки на конкретниот текст, но и пошироко, во рамки на современата литература и култура.
Зборот во историско-културолошкиот контекст
интертекстуалност, хипертекстуалност, цитатност, меморија, драма, македонска книжевност
Авторско право(c) 2025 Marija Gjorgjieva-Dimova http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
FEMME FATALE IN MOTIV TELESA V MAKEDONSKI ŽENSKI POEZIJI
V svetovni književnosti in kulturi je pogost motiv smrtonosne, usodne ženske ali femme fatale, še posebej v poeziji, ki je prepredena s telesnostjo, dotikom in izostreno čutnostjo, kajti za femme fatale predstavlja njen glavni atribut prav njeno žensko telo. Dotičen motiv je prisoten tudi v makedonski ženski poeziji, kot na primer v poeziji Svetlane Hristove-Jocikj, Katice Kjulavkove in Liljane Dirjan. Tako je v ospredju tega dela prav analiza njihovih pesmi, z namenom odkriti, kako se v njihovem pesniškem opusu izraža motiv femme fatale in na kakšen način je ta povezan z ženskim telesom, motivom erosa, z dotikom ter čutnostjo. Pri vsaki posamezni pesnici gre za specifične ustvarjalne postopke in načine, s katerimi ta pooseblja v svojih verzih lik femme fatale in mu s tem daje lasten glas. V pesništvu Svetlane Hristove-Jocikj lahko izpostavimo dva glavna arhetipa femme fatale; Mater Zemljo in Divjo žensko. V verzih Katice Kjulavkove v ospredje prihaja izraz erosa, telesnosti in dotika, v poeziji Liljane Dirjan pa je potrebno poudariti globoko čutnost in predvsem nekakšno istovetenje ljubezenskih čutnosti z gastronomskimi užitki.
poezija, femme fatale, telo, makedonska ženska poezija, ženski arhetipi
Авторско право(c) 2025 Vinsent Vilčnik http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Во трудот се осврнуваме на големиот број идентитети што ги сретнуваме во ликот на Крале Марко. Подробно се задржуваме на неговиот религиозен идентитет преку фолклорните и книжевните дела од македонските автори: Блаже Конески, Слободан Мицковиќ, Трајко Китанчев, Славчо Ковилоски
Крале Марко, религиозен идентитет, христијанство, Блаже Конески, Слободан Мицковиќ, Трајко Китанчев, Славчо Ковилоски
Авторско право(c) 2025 Emilija Koviloska http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
БРИТАНСКИ ДОКУМЕНТ ЗА ЛЕГАЦИИТЕ ВО БУГАРИЈА НЕПОСРЕДНО ПРЕД ПОЧЕТОКОТ НА БАЛКАНСКИТЕ ВОЈНИ
Задачата на дипломатијата на секоја држава е да го насочува и да го уредува односот на таа држава со другите меѓународни субјекти, и тоа преку мирољубиви средства, комуникација и преговори. Истовремено, нејзината функција подразбира, меѓу другото, и информирање и анализирање, што всушност значи собирање информации од/за други држави, нивна анализа и доставување до Министерството за надворешни работи. Токму оваа задача на дипломатијата е тема на документот што го презентираме во оваа статија. Овој доверлив извештај од јануари во 1912 година, испратен од Х. O. Бакс-Ајронсајд, дипломатски претставник во ранг на ополномоштен министер на Обединетото Кралство во Бугарија, до министерот за надворешни работи на Обединетото Кралство, Едвард Греј, содржи анализа на дипломатските претставници, главно, на Големите сили и на балканските држави во бугарската престолнина, кои ја извршувале таа функција во текот на 1911 година (тоа се ополномоштените министри на: Франција, Италија, Грција, Германија, Русија, Србија, Австро-Унгарија, Турција и на Романија). Детаљната анализа изложена во овој документ многу јасно покажува дека Бах-Ајронсајд е искусен дипломат, кој многу прецизно прави психофизичка анализа на своите колеги, но и анализа на нивните политички, односно дипломатски способности. Ова е особено значајно ако се има предвид дека психолошката анализа игра клучна улога во разбирањето на однесувањето, намерите и на одлуките на странските држави и на нивните лидери, министри, дипломати и конзули. Од друга страна, психолошката анализа служи и како алатка за предвидувања на реакциите и за приспособување на дипломатските стратегии. Во тој контекст, и британскиот дипломат кај своите колеги ги анализира начинот на размислување, стилот на комуникација, вредностите, траумите, амбициите и нивната реакција во кризни ситуации под притисок или при преговори.
доверлив британски дипломатски извештај, сер Х. O. Бакс-Ајронсајд, шефови на странски дипломатски мисии во Софија, психолошко-физичка анализа, политичко-дипломатска анализа, национални интереси
Авторско право(c) 2025 Liljana Guševska, Todor Čepreganov http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Во текстот се занимаваме со прашањето за значењето и за интерпретацијата на расказите на Рацин, од гледна точка на идеологемите, кои се присутни во нив. Појдовен постулат претставуваат книжевнотеориските промислувања на текстот како идеолошки чин, од перспективата на херменевтиката, како и на теоријата на рецепцијата, кои даваат можност да се разгледаат семиотичките релации на типот (сфатен како жанр на текстот) и импликацијата, која се однесува и на денотацијата и на конотацијата. На ова се надоврзуваат промислувањата на идејата и на идеологемата во книжевното дело, низ перспективите на: Хегел, Павел Медведев, Михаил Бахтин, Јулија Кристева и Фредрик Џејмсон, кои, кон овие прашања, пристапуваат со особено внимание, имајќи ги предвид околностите во кои книжевниот текст и пошироката култура комуницираат и меѓусебно си влијаат. Преку опсежна аналаиза на расказите на Рацин, се издвојуваат идеологемите на спознанието, дробилицата (човекот машина), тутунот, градот и затворот, како клучни точки, кои ја поттикнуваат семиозата во текстот. Земајќи ги предвид Рациновите промислувања за начинот како уметноста треба да ја одразува стварноста, може да се заклучи дека идеологемите во расказите на Рацин се дискретни сигнали за општествената динамика, кои изобилуваат со значенски полнеж и недвосмислена јасност. Тие стануваат показател за неговата умешна раскажувачка техника, која не треба да се занемари поради успешноста на неговата поезија и поради неговата несомнена поетска дарба.
значење на литертурното дело, идеја, идеологема, расказ, Рацин
Авторско право(c) 2025 Iskra Tasevska Hadji Boshkova http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
КУЛТУРА СЕЋАЊА У ВЕЛИКОЈ СКИТИЈИ М. ПАВЛОВИЋА
Овај рад анализира Велику скитију (1969), збирку песама Миодрага Павловића, помоћу теорије културног сећања Јана Асмана (Jan Assmann 2007), египтолога, теоретичара културе и проучаваоца религије. У овој збирци сустиче се низ карактеристика битних за успостављање културе сећања: однос индивидуе и колектива, говора и писма, историје и мита, историје и сећања, прелазак сећања у историју (и обратно), као и поетичка спона песништва и обреда. За анализу је нарочито битан однос Велике скитије са средњовековљем, како га је анализирао Марко Радуловић (2017, 2020). Ова перспектива омогућава да се на још један начин сагледа како збирка адресира метафизичку празнину и да се сагледа улога сећања у конституисању лирских субјеката. Нарочита пажња посвећена је односу индивидуе и историје, размотреном помоћу категорија комуникативног и културног сећања. Полазећи од одлика које су у литератури уочене поводом Павловићевог стваралаштва – и нарочито Велике скитије – анализа је показала да се унутар збирке тематизују неке одлике културе сећања, а да се она у пуном облику остварује у процесу рецепције. Ова парадигма помогла је да обухватимо истовремени конструктивистички прилаз историји и потрагу за трансцендентношћу Велике скитије на целовит начин.
Велика скитија, култура сећања, комуникативно сећање, Јан Асман, песник, говор
Авторско право(c) 2025 Jovana Ivetić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
СОТРУДНИЧЕСТВО ДЛИННОЮ В ПОЛВЕКА. 75 ЛЕТ РУСИСТИКИ В УНИВЕРСИТЕТЕ ИМЕНИ СВВ. КИРИЛЛА И МЕФОДИЯ В СКОПЬЕ. 50 ЛЕТ МАКЕДОНИСТИКИ В МГУ ИМЕНИ М.В. ЛОМОНОСОВА
В статье представлен материал о сотрудничестве в последние 50 лет между филологическими факультетами МГУ им. Ломоносова и университета им. Свв. Кирилла и Мефодия в Скопье - главными центрами македонистики в России и руситики в Македонии. Подчеркнуто, что за полвека преподавания македонского языка и литературы в МГУ (с 1975 г.) и свыше 75 лет изучения русского языка и литературы в Университете в Скопье были написаны совместные учебники и учебные пособия, изданы словари, шел обмен лекторами, состоялось участие студентов в Летних школах, проходили стажировки для написания бакалаврских работ, магистерских и докторских трудов. Были подготовлены фундаментальные исследования и защищены диссертации, изданы монографии и опубликованы многочисленные статьи по македонистике, русистике и русско-македонским языковым и литературным связям. Проводились совместные научные конференции. Оба факультета работают над реализацией новых проектов.
Филологический факультет МГУ им. Ломоносова, Филологическаий факультет им. Блаже Конеского университета им. Свв. Кирилла и Мефодия в Скопье, македонский язык, македонская литература, русский язык, русская литература, литературные связи, культурные связи, научные связи.
Авторско право(c) 2025 Alla Gennadevna Sheshken http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ДИНАМИКА ЖИВОТА И СТВАРАЛАШТВА БОРИСАВА СТАНКОВИЋА: КЊИЖЕВНО-БИОГРАФСКА СТУДИЈА (Роберт Ходел. Рањав и жељан. Борисав Станковић – живот и дело. Приредила и с немачког превела Мина Ђурић. Београд: Лагуна, 2024, 364 стране)
INTERNATIONAL CONFERENCE “THE ROLE OF HISTORICAL FIGURES IN HISTORY AND COLLECTIVE MEMORY” (6–8 NOVEMBER 2023, SKOPJE)
Авторско право(c) 2025 Biljana Ristovska-Josifovska http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
КЊИЖЕВНИ ПОРТРЕТ ЈЕДНЕ ДИНАСТИЈЕ (Обреновићи и књижевност: зборник радова. Уредници Драгана Вукићевић и Александар Пејчић. Београд – Крагујевац: Институт за књижевност и уметност – Народна библиотека „Вук Караџић“, 2024, 495 страна)
Авторско право(c) 2025 Vladimir Papić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ФРАГМЕНТИ ЦЕЛИНЕ: КЊИЖЕВНА АНАЛИЗА ПОЕТИЧКИХ ТОКОВА ДРУГЕ ПОЛОВИНЕ 20. ВЕКА (Бојан Чолак. Поетички концепти у српској поезији друге половине ХХ века. Београд: Институт за књижевност и уметност, 2024, 263 стране)
Авторско право(c) 2025 Sanja Paripović Krčmar http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ПРОЕКТОТ „МАКЕДОНСКА ПОЕТИКА И СТИЛИСТИКА“ (Македонска поетика и стилистика, во редакција на Бранко Тошовиќ и Славчо Ковилоски. Грац: Комисија за стилистика при Меѓународниот славистички комитет, 2025)
Авторско право(c) 2025 Slavcho Koviloski http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
СТРАТЕГИИ ЗА РАЗВОЈ НА РУТАТА НА СВЕТИТЕ КИРИЛ И МЕТОДИЈ НА МАКЕДОНСКО ТЛО
Европската културна рута на Кирил и Методиј, како дел од Програмата за културните рути на Советот на Европа, воспоставена во 2013 година како интернационална мрежа од земји и партнери, го одбележува и го афирмира наследството на Светите Кирил и Методиј во однос на европското културно наследство. Нивната просветителска мисија остави неизбришлива трага врз културното наследство на народите во Европа. Оваа програма посветена на културната рута на Кирил и Методиј нуди модел за научно истражување и научен развој, афирмација на европското културно наследство, културна и едукативна размена на младите во Европа, развој на управувањето во културниот туризам и сл. Кирилометодиевското културно наследство има долга и континуирана традиција на територијата на Р С Македонија, евидентна и во материјалните и во нематеријалните културни форми. Новите перспективи во културниот туризам поврзани со кирилометодиевското културно наследство на македонски терен можат да се третираат и како културна и како економска активност, кои се поврзани со настани и организирани патувања, насочени кон истражување на културни форми, какви што се: историски споменици, архитектонски комплекси, како и уметнички, верски, едукативни и информативни настани од академска природа. Оригиналното кирилометодиевско средновековно наследство на теренот на Македонија извонредно е зачувано, а е и евидентно и важно за современите жители на Европа и претставува одличен потенцијал за културен туризам. Во излагањато, како особено значајни, ги издвојуваме стратегиите во имплементација на нови практики во развојните активности на рутата на Светите Кирил и Методиј на македонско тло, сообразени со практиките во другите земји членки на самата Рута.
Современото oпштество во културата, јазикот и литературата
културни рути, Свети Кирил и Методиј, културно наследство, стратегии, развој
Авторско право(c) 2025 Maja Jakimovska-Toshikj http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
МАКЕДОНСКАТА ЛИТЕРАТУРА ВО ФОКУС – ТЕМИ И АВТОРИ ВО АКАДЕМСКИТЕ ТРУДОВИ НА УНИВЕРЗИТЕТОТ ВО ЉУБЉАНА
Врските меѓу македонската и словенските литератури се повеќе од книжевни. Тие имаат длабоки историски корени и заеднички искуства, кои се испреплетени во народната традиција, уметноста, културата и литературата. Овој труд прави систематизација на академскиот интерес на студентите на Одделот за славистика, на Филозофскиот факултет во Љубљана, со библиографски и описен преглед на додипломските, магистерските и докторските трудови, одбранети на овој Оддел, a кои опфаќаат автори и дела од македонската литература. Интересите за македонската литература се менувале низ времето и овие трудови опфаќаат неколку развојни периоди. Целокупниот материјал оди во насока на потврдување на тезата дека литературата ги одразува: историските, културните и политичките врски, кои се развивале низ различни периоди и контексти. Корените се препознаваат уште во фолклорот и тие ја одразуваат поврзаноста меѓу народите на словенските простори, почнувајќи од: јазикот, писмото, традицијата, до современите теми и форми на изразување. Истражувачкиот интерес и изборот на теми и автори ја одразуваат заедничката историска нишка, која ја поврзува словенечката и македонската литература.
македонска литература, словенечки јазик, теми, книжевни и културни врски
Авторско право(c) 2025 Tamara Kjupeva http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ПИШУВАЈЌИ ЗА ДРУГИОТ, ПИШУВАМЕ ЗА СЕБЕСИ (Соработката на Александар Јерков со Институтот за македонска литература во Скопје)
Предмет на трудот е соработката на проф. Александар Јерков од Филолошкиот факултет во Белград со Институтот за македонска литература во Скопје, која се одвивала во рамките на проектите: „Феноменот Љубов и неговите креативни импликации во јужнословенските литератури на XX век“ и „Сродности меѓу современата македонска и балканските литератури (реално – имагинарно)“ пред повеќе од дваесет и пет години. Како повод на ова навраќање е доделувањето на наградата Златна книга за 2024 год. на колегата Јерков од страна на најстарата српска книжевна, културна и научна институција – Библиотеката на Матица српска. Во трудот подробно се претставени неговите три теориски студии објавени во одделни зборници, од кои првите два се посветени на темата љубов, додека во фокусот на третата е проблемот на вистината во епохата на модернизмот. Преку своевидна рефлексија, својствена за неговата аналитичка природа, тој доаѓа до повеќе релевантни заклучоци од кои ги потенцираме: отсуството на љубовта во книжевноста на XX век; потрагата по неа, која потсетува на потрагата по неможното и парадоксалната природа на модернизмот, кој самиот себеси се мистифицира и се преведува во мит. Во трудот се задржуваме и на дилемата од потребата на новото читање на романот „Она што беше небо“ на Владо Малески предлагајќи кон него да се пријде преку различни дискурси, кои се само најавени. Во трудот е презентиран и неговиот став за раѓањето на националната драма од духот на културата, изведен преку компаративна анализа на развојните почетоци на македонската и на српската драма. На крајот од трудот се потенцирани основните елементи што го сочинуваат Јерковиот остар критички ум, како што се: љубопитниот дух, насочен кон една поширока филозофско-културолошка рамка, во која ги поставува содржината што ја обработува и долгиот комплексен исказ, кој честопати е проткаен со иронија.
регионална соработка, компарација, развојни процеси, сомнеж, отсуство, потрага по неможното, парадоксалност
Авторско право(c) 2025 Jasmina Mojsieva-Guševa http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Култни и химнографски лик Светог Симеона у контексту преводне словенске књижевности
Усредсређујући се на оно што је у идејном садржају првог српског националног култа опште и заједничко с цивилизацијски блиским културама, сагледаћемо удео заједничког наслеђа у његовој генези, с циљем да дамо преглед најзначајнијих веза и оцртамо правац њиховог будућег тумачења. Стога ће први одељак излагања бити посвећен неколиким општим раматрањима односа српске химнографије XIII века према преводној, нарочито библијској књижевности. Затим ћемо сагледати везе између култа Светог Симеона и светих који су му, према идејним садржинама и поукама култова, блиски. У средишњем поглављу реч ће бити о везама између Светог Симеона и Димитрија Солунског у контексту шире словенске рецепције култа византијског свеца. У закључном поглављу рада ћемо, с ослонцем на претходна истраживања, компаративно сагледати Савину Службу Светом Симеону у светлу Службе Светом Симеону Столпнику. Циљ рада је да осветли Симеонов култ у културном контексту ширем од српског, што је нарочито значајно са становишта потврде учешћа српске културе и књижевности у заједничком духовном животу православне васељене – што имплицира и да је вредност њених оригиналних доприноса универзална.
Авторско право(c) 2025 Tamara Babić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК ВО КОНТЕКСТ НА СЛОВЕНСКАТА КУЛТУРА
Македонскиот јазик во својата долговековна традиција е поврзан директно со развојот на словенската култура. Нивната заемност се согледува од фактот, потврден во славистичката наука, дека старословенскиот јазик е заснован врз јужномакедонските говори од околината на Солун, поточно од македонските говори од селата: Сухо, Висока и Зарова, во Егејска Македонија. Во XIX век, поточно во 1896 година, словенечкиот славист Ватрослав Облак, проучувајќи го теренски македонскиот јазик, ја поставил македонската теорија за потеклото на старословенскиот јазик. Затоа е значајна улогата на македонскиот јазик во контекст на словенската култура и комуникација. Идејата за духовно, културно и економско обединување на словенските народи била појавена во IX век, со Моравската мисија на сесловенските браќа Светите Кирил и Методиј. Идејата повторно била обновена кон крајот на XVIII и на почетокот на XIX век, период кога словенските народи се наоѓале под напливот на: германизација, унгаризација и елинизација. Тоа е период кога била воспоставена славистиката како наука, кога започнала интезивна соработка меѓу славистите, за да се сочува автохтоната словенска култура. Македонската културна преродба започнала со борба против елинизацијата, со борба за обнова на Охридската архиепископија и за враќање на старословенскиот јазик во богослужбите наспрема насилавоведениот грчки јазик, како и со отворањето училишта на народен јазик. Поради асимилаторските политики кон македонскиот народ, во XIX век и поради поделбата на Македонија во 1913 година со Букурешкиот договор, конечно, во 1945 година се случи кодификацијата на македонскиот јазик.
македонски, старословенски, јазик, словенска, култура
Авторско право(c) 2025 Valentina Mironska-Hristovska http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
МАКЕДОНСКОТО ПРАШАЊЕ ВО ФОКУСОТ НА РУСКАТА ЕКСПЕДИЦИЈА – „МАКЕДОНИЈА 1900 ГОДИНА“
Посочениот труд дава осврт на македонското прашање во однос на руската „Македонска експедиција“, предводена од академик Н. П. Кондаков, нејзиното патешествие низ Македонија во предворјето на Илинденското востание, поделбите и согледувањата што произлегле од неа, а кои имале длабок импакт во случувањата на Балканот во периодот за време и по распадот на Отоманската Империја. Предмет на анализа се преписките и согледувањата на членовите на оваа научна експедиција, меѓу кои се лингвистот и славистот П. А. Лавров и историчарот П.Н. Миљуков, поврзани со геополитичката состојба на Балканскиот Полуостров и положбата на македонското население во тој период. Оваа експедиција истовремено е значајна и поради средбата на Крсте П. Мисирков со П. А. Лавров, кој подоцна ќе стане негов ментор и подржувач во неговите истражувања за макдонските говори, јазик, идентитет и култура. Во прилог на трудот се дава избор на фотоматеријали од оваа експедиција, дел од архивската збирка на Институтот за фолклор „Марко Цепенков“ – Скопје, во кои се зборува за исклучителното значење што ја има оваа научна експедиција во: историографските, византолошките, славистичките, македонистичките, археолошките и лигвистичките истражувања, како и за историскиот контиуум на Охридската архепископија и на нејзините сакрални реликти.
Румелија, македонското прашање, експедиција, геополитика на Балканот, претензии, идентитет, асимилирање, пропаганда, славистички перцепции, Кондаков, Лавров, Мисирков
Авторско право(c) 2025 Jasminka Ristovska-Pilickova http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ФЕСТИВАЛОТ „ОХРИДСКО ЛЕТО“ ̶ ОТВОРЕНА СЦЕНА ЗА ИНТЕРКУЛТУРЕН ДИЈАЛОГ МЕЃУ СЛОВЕНСКИТЕ НАРОДИ
Целта на трудот е да се претстави фестивалот „Охридско лето“ и неговата улога во создавањето на услови за продлабочување на интеркултурниот дијалог меѓу словенските народи во првата деценија на 21 век. Преку методите на: историско, аналитичко и дескриптивно истражување добиваме сознанија за тоа како се развива дијалог на сцената меѓу: уметничките дисциплини и меѓу националните и меѓународноетаблираните уметници ̶ претставници на словенските култури, кои се јавуваат во улога на изведувачи на камерното и на симфониското творештво, но и во улога на солисти (музичари – инструменталисти) интерпретирајќи поголеми или помали музички форми од музиката со поголема уметничка вредност.
„Охридско лето“, програмски содржини, словенски народи, музичко-сценски дела, класична музика, интеркултурен дијалог
Авторско право(c) 2025 Natasha Didenko http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
DOSTOPNOST, ODMEV IN SPODBUJANJE BRANJA MAKEDONSKE KNJIŽEVNOSTI V SLOVENSKEM PROSTORU
Prispevek obravnava dostopnost, odmev in spodbujanje branja makedonske književnosti v slovenskem prostoru ter potrebo po prevodni literaturi makedonskih avtorjev. Struktura jedrnega dela izhaja iz lastne recepcije, kaj je uspešna vgradnja književnosti v literarni prostor in katere komponente so pri tem ključne. Recepcija vsebinsko zajema: a) dostopnost makedonske književnosti, ki se nanaša na književno prevajanje (med letoma 1947 in 1999 ter med letom 2000 in zajemom podatkov v avgustu leta 2023, pregled prevodoslovnih obravnav in prevajalske nagrade), tiskane izvode (obseg naklade in delež, namenjen izposoji v knjižnicah) ter elektronske in zvočne izdaje (med letoma 1947 in 1999 ter med letom 2000 in zajemom podatkov v avgustu leta 2023 ter zabeležbe v Katalogu zvočnih knjig Knjižnice slepih in slabovidnih Minke Skaberne), b) odmev makedonske književnosti, ki se nanaša na literarno-kritiške prispevke (med letoma 2000 in 2023), literarna gostovanja na festivalih, literarne nagrade in uvrstitev na priporočilni bralni seznam »DOBREKNJIGE.SI« ter c) spodbujanje branja makedonske književnosti, na kar se neposredno nanašata bralni projekt »Naša mala knjižnica« in bralni klub »Slovanska bralna značka« Oddelka za slavistiko Filozofske fakultete UL.
makedonska književnost, književno prevajanje, prevodoslovne obravnave, prevajalske nagrade, priporočilni seznami, literarno-kritiški prispevki
Авторско право(c) 2025 Maja Štok http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ЗАПИСИ НА ГЛЕДАЧОТ: РЕЦЕПЦИЈА И ПРЕПРОЧИТУВАЊЕ НА ТЕАТАРОТ НА АНТОН П. ЧЕХОВ ВО ДЕЛОТО НА ЖОРЖ БАНИ
Предмет на изучување на овој труд е рецепцијата и препрочитувањето на пиесите на Чехов, како и на нивните поставки на сцените на современиот европски театар, во делото на францускиот театролог, критичар и есеист со романско потекло, Жорж Бани (1943 – 2023). Трудот подробно ги анализира неговите студии и книги посветени на театарот на Чехов, во кои тој го толкува делото на рускиот драматург во светлото на мутациите од крајот на 20 и на почетокот на 21 век, потврдувајќи ја неговата релевантност за нашата современост. Статијата особено се сосредоточува на книгата во која Бани ја препрочитува последната пиеса на Чехов, Вишновата градина, преку нејзините клучни поставки од страна на големите европски театарски режисери во последните децении, кои осветлуваат различни аспекти на ова дело. Во својата рефлексија, посветена на тестаментарната пиеса на Чехов, Бани ја споредува пропаста на вишновата градина на прагот на 20 век со исчезнувањето што им се заканува на театарот и на библиотеката денес, во ерата на дигиталната разонода. Во трудот притоа се задржуваме на анализата на специфичностите и на предизвиците на театарската рецепција и на улогата на Бани како „информиран/едуциран гледач“ во реконструирањето на театарските претстави и во создавањето на „жива меморија“ за нив. Дополнително го подвлекуваме придонесот на делото на Бани во зачувувањето и во пренесувањето на паметењето за театарот на Чехов, но и за театарот на нашето време. Конечно, се осврнуваме на личниот портрет на Чехов и на неговото дело, скициран од Жорж Бани, кој го препрочитува рускиот драматург како наш ближен, и во чиј лик го препознаваме одразот на авторот на портретот, но и на самите ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­себеси.
Авторско право(c) 2025 Деспина Ангеловска http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
МОРЛАКИЗАМ КАО ИМАГОЛОШКИ ЕКСПЕРИМЕНТ У РОМАНУ „МЛАДЕНКА КОСТОНОГА“ ЖЕЛИМИРА ПЕРИША
Овај рад представља анализу романа Младенка костонога хрватског писца Желимира Периша, кроз дихотомију морлакизма. Ова дихотомија подразумева снисходљив однос према инфериорном Другом, најчешће из угла западног, „цивилизованог“ човека према некоме са Истока. Такав однос најчешће се осликава кроз надевање неког етнонима том инфериорном Другом. Други елемент дихотомије морлакизма чини описивање културе и обичаја словенског становништва јадранског залеђа по угледу на путопис Пут по Далмацији опата Алберта Фортиса. То подразумева описивање њиховог сујеверја (вештице, вампири итд.), историјско-културолошких феномена попут хајдучије и крвне освете, као и народних обичаја, од којих се највише инсистира на десетерачким стиховима и народном певању уз гусле. Овај рад покушава да покаже како аутор читаво ово књижевно дело заснива на дихотомији морлакизма кроз имаголошке концепте хетеропредстава и аутопредстава. Овим експериментима аутор подвргава иронији сопство и идентитет супериорног и инфериорног, али и самог себе као аутора. Он такође иронизује и однос према том Другом, чијем културном оквиру припадају и аутор и читалац, према сопственој култури и традицији, што постиже како наративним поступком, тако и разним поигравањима стилом, језиком и другим књижевним техникама.
имагологија, идентитет, алтеритет, Морлак, постмодернизам
Авторско право(c) 2025 Miloš Pržić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ГОВОРНИОТ ЧИН ИЗВИНУВАЊЕ ВО МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК
Овој труд ги испитува најчестоупотребуваните стратегии и потстратегии за извинување кај младата популација во Република Северна Македонија, а целта е да се согледаат сличностите и разликите, во однос на употребата на овие стратегии и потсратегии кај возрасната популација. Примерокот го сочинуваат 50 говорни чинови за извинување, собрани од лица на возраст од 21 до 31 година, што претставува еден вид корпус. За собирање на податоците се користи анкета со прашања од отворен тип, а анализата се потпира на споредбата со резултатите од претходни истражувања, квалитативната анализа на содржината, во чија основа е кодирањето и интерпретативниот индуктивен метод. Резултатите покажуваат дека младите лица употребуваат исти стратегии и потстратегии како и возрасните. Значи, тие повеќе ги употребуваат директните стратегии, а особено стратегијата преземање одговорност, односно нејзините потстратегии објаснување и немање намера. Понатаму, резултатите потврдуваат дека, во рамките на оваа стратегија, младите говорители воопшто не ги употребуваат потстратегиите: соговорникот е во право и изразите на засраменост. Од резултатите се гледа и дека, во однос на директната стратегија изрази за извинување, младите говорители најмногу ги користат потстратегиите: молба за простување, понудено извинување и искажување жалење. Потстратегиите: странски зборови, ублажувачи и изрази за помирување не се забележани. Индиректните стратегии, пак, во однос на директните, многу поретко се користат. Од нив, младите говорители, најмногу ја употребуваат стратегијата понуда за надомест или поправка на грешката.
Авторско право(c) 2025 Blagica Naumova, Violeta Janusheva http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ЕРОС И ДЕСКРИПЦИЈЕ ПРОСТОРА У РОМАНИМА БОРИСАВА СТАНКОВИЋА
Рад проучава однос између ероса и поетике простора у романима Газда Младен, Нечиста крв и недовршеном делу Певци Борисава Станковића. Посебна пажња посвећује се концепту еропростора, када се ерос шири простором у којем јунаци живе и раде, или се пак еротска енергија преноси преко предмета које ликови додирују, на које се ослањају и сл. На изабраним примерима из романа тумачиће се дескрипције како интимних (породичне куће, собе), тако и јавних места (дућани, чаршија, хамам), у којима се испољава (потиснут, спутан или ослобођен) ерос Станковићевих књижевних ликова.
Борисав Станковић, ерос, поетика простора, роман, еротологија
Авторско право(c) 2025 Ana Kozić http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kao najvažniji časopis jugoslavenske avangarde čije je djelovanje nadišlo regionalni prostor njegova nastanka, Zenit je svojom poetikom, svojim idejama i svojom programatikom rezonirao i u njemačkom govornom području iz kojeg je isto tako crpio i važne utjecaje. Osobito u prvoj, konstitutivnoj fazi časopisa vidljivi su brojni utjecaji iz njemačkog govornog područja koji nisu bili ograničeni isključivo na idejnu ili ideološku razinu, već su se i praktično mogli pratiti putem brojnih umjetničkih suradnji i poznanstava koje je predvodio uglavnom Ljubomir Micić kao idejni začetnik Zenita. S obzirom na transgresivnu prirodu avangardnih pokreta općenito i na jasno eksplicirane međusobne utjecaje između Zenita i njemačkog govornog područja, u ovom radu nastojat će se pregledno predstaviti njemačke utjecaje na Zenit i zenitizam u njihovim različitim oblicima i formama, kao i istražiti na koji su način njemačka avangarda i osobito njemački ekspresionizam oblikovali rani razvoj Zenita te kako je taj transkulturni transfer utjecao na pozicioniranje zenitizma u kontekstu mreže europskih avangardi.
Zenit, avangarda, ekspresionizam, zenitizam
Авторско право(c) 2025 Aida Alagić Bandov http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0